Wat is Piekolie?

Piekolie, of in goed Engels Peak Oil, gaat over het opraken van de wereldwijde olievoorraad. Elke grondstof (inclusief olie) zal een begin, piek en einde van de productie kennen. Op een gegeven moment zal een niveau van maximale output bereikt worden, zoals te zien is in de grafiek aan de hiernaast. Dat er sprake is van Peak Oil is geen discussie, het model werd 1956 ontwikkeld door Marion King Hubbert, een Amerikaanse geofysicus uit Texas in dienst van Shell.

Wanneer is de olie op?

Dit was een jaar of 10 geleden de meest gestelde vraag tijdens bijeenkomsten over dit onderwerp. Er was toen sprake van dat de piek ergens tussen 2010 en 2020 zou liggen en de – begrijpelijke – angst heerste dat er daarna een enorme oliecrisis zou ontstaan. Echter, het is raar maar waar: De olie zal nooit opraken! Het probleem ligt iets ingewikkelder en bestaat uit twee onderdelen. Eerst het feit dat het vinden van nieuwe olievelden steeds lastiger is, die is de blauwe grafiek. We zien wereldwijd een ontwikkeling naar steeds extremere manieren van olie winning. Denk aan problematische manieren als het winnen van olie uit teerzand, in het poolgebied, of door middel van fracking. Ten tweede kost het oppompen van olie steeds meer moeite, de rode grafiek. Wat je daarbij in de grafiek ziet: het winnen van olie uit een olieveld stijgt, bereikt een maximum en daalt daarna. Het wordt steeds moeilijker de resterende olie te winnen. Peak Oil wordt bij elk olieveld waargenomen en dus onomstreden. De uitspraak: ‘we hebben nog voor X jaar olie’ is dus getalsmatig juist, maar suggereert dat we ook al die olie kunnen oppompen en dat op het eind het olieveld helemaal ‘op’ is. Dat is niet hoe het werkt.

Er speelt veel meer …

De twee grote vragen met betrekking tot Peak Oil zijn.

  1. Op welk moment zijn we op de piek van de olieproductie?
  2. Vanaf welk moment kan het aanbod de vraag niet meer bijhouden?

Je verwacht misschien dat dit een simpele optelsom is, maar in de praktijk blijkt dit een zeer lastige analyse. Dat komt door zaken als geheimhouding van gegevens door oliemaatschappijen, door onduidelijkheid in data van oliereserves, door onzekerheid van nieuwe winningsmethoden en tot slot hoe groot de vraag naar olieproducten in de toekomst blijft. Het gaat dus om een analyse van geologie (de olie in grond) maar ook door marktwerking, technologie en politiek.

Jarenlang gingen veel wetenschappers en oliebedrijven er van uit dat Peak Oil ergens na 2030 zou plaats vinden. Door onder andere het werk van een groep onafhankelijke oliegeologen, analisten en activisten verenigd in ASPO (tegenwoordig: Energy Bulletin) werd steeds duidelijker dat de piek eerder zou plaatsvinden. De schattingen liepen uiteen van de zomer van 2008 tot ‘ergens in 2020’. Dus zijn we nu voorbij de piek? Volgens verschillende oliemaatschappijen en de OPEC zal de piek het komende decennium, dus voor 2030 plaatsvinden. Oliemaatschappij BP schat in haar rapport Energy Outlook 2020 dat de piek in 2019 zou hebben plaatsgevonden. Wat speelt er dan nog meer? Dat lopen we puntsgewijze langs.

1. Vraag en aanbod

Op welk moment wordt er te weinig olie geproduceerd om aan de vraag te voldoen?

Zowel de wereldwijde vraag naar olie als het aanbod zijn beide afhankelijk van onze ideeën over economie. Duidelijk is wel dat, als vraag naar olie in zou doorgroeien zoals tussen 1990 en 2008, er een gapend gat tussen aanbod en vraag was ontstaan. In de grafiek hiernaast zie je echter elke wereldwijde crisis direct terug in de terugval naar energie (waaronder olie). Van de dot-com crisis in 2000, via de financiële crisis van 2008 tot de meest recente crisis: de COVID-19 crisis. De wisselwerking tussen vraag en aanbod heeft verschillende consequenties. Zoals gezegd, wordt het steeds lastiger om (nieuwe) olie te winnen. Daarvoor zijn enorme investeringen nodig, denk aan het miljardenverslindende project van Shell om in het poolgebied olie te gaan winnen dat in 2015 op pauze is gezet. De olieprijs daalde en het project zou niet winstgevend zijn. Ontwikkelingen op gebied van elektrische auto’s en transport spelen ook een rol in deze ontwikkeling. Naarmate de vraag onzeker wordt, zijn de enorme investeringen niet meer haalbaar.

2. De olieprijs

Benzineprijs vanaf 1970 | Datagraver
Bron Datagraver.com op basis van cijfers CBS

Gaat de olieprijs stijgen of dalen?

De algemene verwachting is dat de olieprijs de komende tijd flinke schommelingen laat zien. Stijgt de prijs, dan volgt er vraaguitval en een tijdelijk overschot op de markt en dus een lagere prijs. Trekt de vraag weer aan, dan stijgt de prijs weer. Dit herken je vast (als je een auto bezit) van de benzineprijzen door de jaren heen.

Door het ontbreken van buffercapaciteit op de markt (we zitten namelijk op een hele hoge vraag, rondom de piek) worden ook de gevolgen van verstoringen in de aanvoer door bijvoorbeeld weersomstandigheden, conflicten of ongelukken veel groter. De algemene trend blijft dat olieprijs stijgt. De prijs steeg tot aan het uitbreken van de kredietcrisis tot historische hoogtes (150 dollar per vat) en was een van de indirecte oorzaken van de kredietcrisis. Daarna maakte de prijs zijn grootste val ooit door en de prijs stijgt inmiddels (netjes volgens verwachting uit 2015) al schommelend weer naar een nieuw hoogte record.

3. Gas en kolen

Geldt het Peak Oil principe ook voor aardgas en kolen?

De Hubbert grafiek zou je ook kunnen tekenen voor aardgas en kolen, al is de geologie anders dan bij olie. De data rond aardgasreserves en kolenreserves zijn nog onbetrouwbaarder als die rond olie. Niettemin is ook daar een ruwe schatting voor te geven, met een aardgaspiek tussen 2020 en 2030 en een steenkolenpiek tussen 2035 en 2070 (ja, dat is inderdaad wel erg ruim).

Voor aardgas geldt dat ‘transport’ plaatsvindt via pijpleidingen. Er is sprake van regionale pieken in Noord-Amerika en Eurazië, maar met lange pijpleidingen is dit probleem weer (deels) te verhelpen. Ook kan onconventioneel gas uit bijvoorbeeld steenkolenlagen een groot verschil maken. Dat is wel een dure oplossing, dus alleen haalbaar als de gasprijs blijft stijgen. Steenkool heeft het imago goedkoop en ruim voorradig te zijn, maar schijn bedriegt. Er zijn slechts 6 grote steenkool exporterende landen en het transport van steenkool over de wereld is duur en kost veel energie. De energiewaarde van steenkool verschilt per soort steenkool en dus kan een piek in energiewaarde veel eerder optreden dan een piek in productie volume.

4. De kredietcrisis

Welke invloed had de kredietcrisis op Peak Oil, en omgekeerd?

Een van de waarschijnlijke oorzaken van de kredietcrisis was het feit dat veel Amerikanen in 2007/2008 moesten kiezen of ze de hypotheek gingen betalen of de torenhoge brandstofprijs voor hun auto. De kredietcrisis zorgde voor een daling van de vraag naar olie met enkele miljoenen vaten per dag. Daardoor daalde de prijs van olie sterk. Dit zorgde er vervolgens voor dat veel nieuwe olieprojecten zijn stilgelegd. Denk daarbij aan nieuwe olieprojecten in bijvoorbeeld het noordpoolgebied (zoals die van Shell), de diepzee en de winning van olie uit teerzanden. Dit soort projecten is alleen winstgevend bij een olieprijs boven de circa 70 dollar per vat. Bovendien konden olieproducenten in deze periode moeilijker aan investeringskredieten komen. Dat gold ook voor duurzame energieprojecten, dus de hele energiemarkt stond even in de pauze stand. De grote vraag is nu wat er sneller gaat, de vraag destructie door de economische crisis, of de terugval in productie. De speculaties of de kredietcrisis gevolgd zal worden door een oliecrisis zijn nooit relevant geworden, omdat in 2020 een nieuwe urgente crisis ontstond.

5. Covid-19

Wat lijkt op dit moment de invloed van deze pandemie op de oliemarkten?

De wereldwijde oliemarkten herstellen zich inmiddels een beetje nadat de Covid 19-crisis een ongekende ineenstorting van de vraag in 2020 veroorzaakte. De vraag is echter of het ooit nog terug naar ‘normaal’ gaat. De pandemie heeft geleid tot snelle gedragsveranderingen: van thuiswerken tot bezuinigingen op zakenreizigers en gezinsvakanties. Tegelijkertijd richten steeds meer regeringen zich op het potentieel voor een duurzaam herstel als een manier om het momentum naar een koolstofarme toekomst te versnellen. Ook is medio 2021 zeer onzeker wat de economische gevolgen zijn van deze gezondheidscrisis. Het is goed voorstelbaar dat er het komende jaar nog veel faillissementen en ontslagen zullen volgen. Dat gaat ook een grote impact hebben op de vraag naar olie. De IEA voorziet in ieder geval een veel lagere investering door de olieindustrie in de komende 5-6 jaar.

6. Piekolie en klimaatverandering

Zijn er nog wel genoeg olie, gas en kolen om een klimaatverandering tot stand te brengen?

In 2016 publiceerden wetenschappers een berekening dat er voldoende fossiele reserves zijn om de Aarde met 10 graden op te warmen. Puur op basis van de bekende voorraden kunnen we onze planeet totaal vernietigen. Toch is ook dit een complexe vraag. Door het smelten van de noordpool stijgt de zeespiegel, met alle economische gevolgen van dien voor kwetsbare kustgebieden. Dat leidt zeer zeker tot minder vraag naar fossiele brandstoffen. Ook wordt het winnen van olie lastiger door sterkere orkanen en andere natuurrampen. Het kost ook steeds meer energie (meestal op basis van olie) om de laatste resten olie te winnen. Ook blijkt de CO2 uitstoot uit fossiele brandstoffen per ton productie steeds verder te stijgen naarmate de productiepiek nadert. Anderzijds is het steeds duidelijker dat klimaatverandering al ver gevorderd is en steeds dichter bij een omslagpunt komt waarna het een zichzelf versterkend proces wordt.

EU faces down tar sands industry – EURACTIV.comEen aantal mogelijke oplossingen voor de klimaatcrisis houden volstrekt geen rekening met het bestaan van Peak Oil. Technologie als CO2 opslag of het werken met vermarkten van CO2 uitstootrechten; men gaat er wellicht vanuit de er eindeloze voorraden fossiele brandstof zijn die tegen een lage prijs te winnen vallen.

Er zijn anderzijds Peak Oil oplossingen die de klimaatcrisis alleen maar verergeren. De ontginning van teerzanden en het produceren van diesel uit steenkool zijn daar voorbeelden van. We hebben eigenlijk geen andere keuze dan het sterk reduceren van gebruik van fossiele energie. Liefst in 2030 moet de CO2 uitstoot naar nul.

Hoe langer we wachten, uitstellen, meestribbelen, … hoe ingrijpender de maatregelen zullen worden en hoe groter de impact op ons leven.

Flightnook-co2-mitigation-15c

7. Een olieverslaafd land

Is Nederland erg afhankelijk van olie?

Nederland heeft een economie die sterk afhankelijk is van transport op basis van olie. Oké, niet zoveel als de ruim 7000 liter per inwoner in Saoudi Arabië, maar we gebruiken per inwoner zo’n 4000 liter. Waarschijnlijk hebben we er meer voordeel van en wordt een deel van het gebruik aan andere landen toegerekend, want onze economie is sterk van afhankelijk van olie. Denk aan de havens van Rotterdam, het vervoer naar het achterland en onze luchthaven Schiphol die voor ons kleine land een enorm groot aantal start- en landingen kent (waarvan een aanzienlijk deel alleen overstappers betreft). We hebben een grote chemische industrie met olie als grondstof en een manier van leven die erg olie (en energie) intensief is.

Bijna alles wat wij als Nederlanders in huis hebben staan is gemaakt van, of met behulp van, olie. Onze voedingsindustrie is sterk afhankelijk van olie en gas voor transport, kunstmest, pesticiden, verpakken, verhitten, koelen etc. Dat betekent dat de prijs en voorraad van olie, onze economie en onze manier van leven stevig blijven beïnvloeden. Bij ongewijzigd overheidsbeleid en bij een ongewijzigde manier van leven ontstaan er grote tekorten en een sterke verstoring van de economie en onze manier van leven. De grootste problemen zijn te verwachten in het wegtransport (mensen die niet meer naar hun werk kunnen, winkels die niet meer bevoorraad kunnen worden) en tal van producten die duurder worden omdat het productieproces olie-intensief is (kaarsen, plastics, medicijnen, energie, verf, voedsel, ..)

8. Piek-alles

Het verhaal over Peak Oil, of fossiele brandstoffen is eigenlijk nog erg eenzijdig. Ja, dit heeft zeker de grootste impact op het klimaat op Aarde. Tegelijk zou je gemakkelijk vergeten dat ook andere grondstoffen eindig zijn. Onderstaande grafiek maakt in één oogopslag duidelijk dat de generatie die dit millenium is geboren in de loop van hun leven zal meemaken dat veel grondstoffen uitgeput raken. Reden voor zeer ingrijpende maatregelen en de noodzaak voor een transitie.

Hubbert's Peaks | Infrascape Design

Oplossingen

Overheidsbeleid

Wat zou de overheid kunnen doen om piekolie op te lossen? Ten eerste accepteren dat we te laat zijn voor de makkelijke oplossingen. Uit een onderzoek van het Amerikaanse Departement voor Energie (DOE) het zogenaamde Hirsch rapport, blijkt dat voor een soepele oplossing, twintig jaar voor de piek beleid in gang gezet moet worden. De maatregelen die in dit rapport onderzocht zijn, houden ook op geen enkele wijze rekening met klimaatverandering. Een energietransitie kost veel tijd, geld en in de letterlijke zin energie. Peakoil-beleid zal dus altijd moeten bestaan uit het opvangen van de problemen die gaan ontstaan door een permanente oliecrisis.

Peakoil Nederland en TT hebben een aantal mogelijke maatregelen op een rijtje gezet.

  • Begin met burgers eerlijk en open in te lichten over piekolie en zijn implicaties
  • Een reductietarget stellen van 20% minder olieconsumptie in 2020
  • Inzetten op andere energiebronnen in het transport (elektrische auto’s , aardgas, biogas)
  • Olie als grondstof in de industrie vervangen door plantaardig materiaal
  • Beleid gericht op verminderen van verkeer, en verschuiven van weg en lucht naar OV, rails, scheepvaart en de fiets.
  • Grotere efficiency in het transport door technologie, omlaag brengen maximum snelheid en wagenpark vernieuwing.
  • Beleid gericht op het verstevigen van de lokale economie en voedselvoorziening
  • Steun aan economische sectoren die in problemen komen, alleen onder voorwaarde dat het de energietransitie bespoedigt
  • Stop steun aan de fossiele energie-industrie en leidt deze geldstromen naar de duurzame energie-sector
  • Start sowieso met de vermindering van de energie-consumptie door de overheid, als voorbeeld en voor de geloofwaardigheid

Persoonlijke keuzes

Piekolie gaat ons dagelijks leven de komende tien jaar drastisch veranderen. Dat komt op sommige mensen als bedreigend over, maar het kan ook als een uitdaging opgevat worden. Wie nu al inzet op een streven om te leven zonder olie zal minder last hebben van peakoil. Wat je kan doen hangt natuurlijk sterk af van je eigen mogelijkheden. Hier een paar suggesties :

  • Bespaar op je energie verbruik waar en wanneer je maar kan
  • Kies een baan die niet afhankelijk is van goedkope olie
  • Werk dichtbij je wonen, ga carpoolen
  • Neem de trein of beter nog, de fiets
  • Verbouw je eigen eten op je dakterras of in je (volks-)tuin
  • Consumeer bewust en zuinig, koop lokale producten
  • Vermijd producten op oliebasis en/of uit ver weg gelegen landen
  • Produceer je eigen energie met zonnepanelen, warmte-wisselaars e.d.
  • Eet (veel) minder vlees

Lokaal niveau

Piekolie gaat je leefomgeving sterk veranderen. Start een Transition Town en maak er wat moois van!

In april 2009 werden er ruwweg 85 miljoen vaten (van 159 liter) olie per dag opgepompt. Olie is een fossiele brandstof, en een kenmerk van fossiel is dat het al heel lang in de bodem zit. Na decennialange speurtochten van vele oliemaatschappijen en overheden, staat ondertussen wel vast dat de grootste oliebronnen allemaal zijn aangeboord. Er worden nog steeds nieuwe oliebronnen gevonden, maar de hoeveelheden daarvan nemen sinds de jaren ’60 alleen nog af. Omdat de wereld elk jaar meer olie oppompt, teren we in op oude reserves. Sinds de jaren tachtig pompen we meer olie op dan dat er aan nieuwe olie gevonden wordt.

Documentaires

A crude awakening
Crude oil
The end of suburbia

Lezingen

Richard Heinberg Powerdown talk
Richard Heinberg on our post-carbon future
Matthew Simmons on PeakOil
Mike Ruppert on PeakOil
Prof Emeritus Albert A. Bartlett  Arithmetic, population and energy

Cabaret

Robert Newman – The history of oil

Documenten

http://dieoff.org/page140.pdf

 

Hoe het precies met de olievoorraden in de aarde zit, weet niemand, maar dat het opraakt is een ding wat zeker is. Over hoeveel jaar is de olie op? Is er een alternatief? Wat gebeurt er als de olie op is? Wat is ‘Peakoil’, in het Nederlands ‘Piekolie?

Hieronder volgt een samenvatting, bedoeld voor mensen die vanuit Transition Towns het verhaal verder willen vertellen. Voor uitgebreide informatie en nieuws kun je ook terecht op www.peakoil.nl.

Meer achtergrond over fossiele brandstof en duurzame energie op deze site:

En op Low Tech Magazine

Reacties zijn gesloten.