Categorie: , ,

Duurzame revolutie met recht

De westerse maatschappij dreigt ontwricht te worden door klimaatopwarming en oliekrimp. De politiek lijkt er niet wakker van te liggen en laat de overheid zich terugtrekken uit de duurzame transitie. De Nederlandse advocaat Roger Cox komt in zijn boek “Revolutie met recht” met een originele aanpak: daag de overheid voor de rechter en dwing ze om duurzaam te handelen en in te grijpen. Op basis van bestaande rechtsprincipes is dat mogelijk

Het boek stelt belangrijke kwesties aan de kaak, die ook Transition Towns aangaan. Kris de Dekker van Low Tech Magazine maakte een uitgebreide recensie, waaruit we graag een voorproefje geven.

Vanwege de komende dag van de Duurzaamheid, wo. 10-10-12, wordt  ‘Revolutie met recht’ aangeboden met 10 Euro korting voor €19,95.

Enige kritiek vooraf

Tweederde van het boek is gewijd aan piekolie en klimaatopwarming, terwijl er niet of nauwelijks iets in staat dat we nog niet wisten. En er loopt wel meer fout op aarde, zoals het plunderen van de oceanen en de oerwouden en de machtsgreep van de financiële wereld niet te vergeten. De auteur had zich beter wat meer op zijn originele, rechterlijke oplossingen mogen richten, en die voor deze (en vele andere) acute problemen verder kunnen uitwerken.

Een ander punt van kritiek is de àl te rooskleurige voorstelling van de kracht van hernieuwbare energiebronnen. Cox realiseert zich te weinig dat de groei van hernieuwbaar ook grenzen kent in de vorm van grondstoffen, financiën, ruimte, transport en opslag. Een revolutie met recht zou zich in eerste instantie moeten richten op het terugdringen van het absolute verbruik van fossiele brandstoffen, eerder dan op het promoten van duurzame energie. En ook om de verwerende partijen hun argumenten uit handen te halen: “Zie, we moeten groeien, de consument vraagt erom”.

Maar dit gezegd hebbende, is de rechterlijke aanpak die Cox voorstelt interessanter dan het misschien op eerste gezicht lijkt. Het kan bij de overheid een omslag naar duurzaam denken en doen afdwingen, wat via de politiek nog heel lang kan duren, als ooit. De transitie (en dus het werk van Transition Towns) kan zo’n duw in de rug goed gebruiken. Vraag is ook wie dit proces gaan voeren? De internationale NGO’-s met de grote milieu-organisaties lijken de kandidaten bij uitstek. Zij hebben veel ervaringen met juridische processen, en voldoende fondsen.

De onmacht van de markt

In hoofdstuk 3 gaat Cox uitleggen, waarom de inzet van de rechterlijke macht noodzakelijk is. Hij begint met het doorprikken van de mythe dat de markt (producenten en consumenten) oliekrimp en klimaatverandering zal oplossen:

“Velen zijn van mening dat het de bedrijven zijn die de moderne emissieloze economie zullen moeten opbouwen. Omdat een succesvolle technologische ontwikkeling zoals de smartphone zonder overheidsinterventie de weg naar de consument weet te vinden, komt al snel de gedachte op dat elke nieuwe technologie zich via het marktmechanisme kan bewijzen. “

Maar wat voor een consumentenartikel in de elektronicasector kan gelden, is niet zomaar toe te passen op andere sectoren in de samenleving, zoals bijvoorbeeld de gezondheidszorg, het onderwijs of de energiesector:

“De gezondheidszorg zoals wij die kennen, met al de verbluffende technologieën en behandelmethoden van tegenwoordig, zou niet zijn ontstaan als alleen het marktmechanisme daarvoor had moeten zorgen. In dat geval zouden slechts enkelen zich de afgelopen eeuw een kostbare medische behandeling zoals een hartoperatie of een chemokuur hebben kunnen veroorloven. De markt voor kostbare medische behandelingen zou als gevolg daarvan waarschijnlijk zodanig gering zijn geweest, dat marktpartijen niet zouden hebben geïnvesteerd.”

“Indien staten geen zeehavens en luchthavens hadden aangelegd, zouden de huidige scheepsrederijen en vliegtuigmaatschappijen niet bestaan en zou intercontinentaal vervoer van personen en goederen nauwelijks mogelijk zijn. Indien overheden niet hadden geïnvesteerd in wegen, zou de automobiel geen heilige koe hebben kunnen worden en zouden het toerisme en de olie-industrie nog in de kinderschoenen staan.”

De onmacht van de politiek

Als we willen dat er een overgang komt van fossiele brandstoffen naar hernieuwbare energie – naast energiebesparing een belangijk deel van de oplossing voor zowel oliekrimp als klimaatverandering – dan is er dus een krachtig overheidsoptreden nodig, dat de juiste voorwaarden schept voor het ontstaan van hernieuwbare energie en er voor zorgt dat het energieverbruik daalt. Burgers en bedrijven (consumenten en producenten) kunnen daar niet alleen voor zorgen.

De politiek blijft echter in gebreke. De maatregelen die genomen worden, zijn absoluut niet in verhouding tot de ernst van de uitdagingen. Dat gebrek aan politieke daadkracht, stelt Cox, is te wijten aan de uitholling van de democratie: het feit dat multinationals door schaalvergroting steeds meer politieke invloed hebben verworven en op die manier alle regelgeving kunnen tegenhouden. Multinationals zoals Shell zijn zo groot geworden dat ze de meeste landen in de wereld in economisch opzicht in de schaduw zetten.

NLD-20050203-DEN HAAG: Shell-topman Van der Veer presenteert donderdagochtend in het hoofdkantoor in Den Gaag de cijfers van 2004. Het Brits-Nederlandse olieconcern behaalde vorig jaar een nettoresultaat van 18,53 miljard dollar (14,08 miljard euro), 48 procent meer dan in 2003. ANP FOTO/KOEN SUYK

“Toen in 2008 een politieke discussie ontstond over de (on)wenselijkheid van de zeer hoge salarissen van topbestuurders van multinationals, vond de topman van Shell, Jeroen van der Veer, daarin aanleiding publiekelijk te dreigen het hoofdkantoor van Shell naar het buitenland te verplaatsen als de salarissen van topbestuurders bij voortduring onder vuur zouden worden genomen.”

 Lees het hele artikel op Lowtech Magazine