Platform Eetbaar Boxtel doet de voorlichting

Om aan voorlichting en educatie te werken, maar ook om meer mogelijkheden tot samenwerking te bieden aan allen die zich op de een of andere manier met voedsel bezig houden, wordt een platform opgezet. Er is al een hele waslijst van mogelijke activiteiten opgesteld, zoals bijvoorbeeld lezingen, films en themawandelingen, met ook een lokale ‘Voedselagenda’. Belangstellenden kunnen zich aanmelden bij Yvonne Hopstaken via: welkom@eetwatbijjepast.nl.

Voedsel Coöperatie Boxtel voor de in/verkoop

Enigszins vergelijkbaar met de Energie Coöperatie Boxtel, wordt een professionele organisatie in coöperatievorm opgezet om de verkoop van regionale producten te bevorderen. Bestaande en nieuwe producenten worden uitgenodigd deel te gaan nemen. De opzet is dat consumenten zich gaan verbinden met de producenten via de coöperatie. Gezocht wordt naar de makkelijkste manier om de verkoop flink te stimuleren, zodat meer producenten en consumenten het aantrekkelijk vinden om zo samen te werken.

Logo Platform en Coöperatie Boxtel

Het project kan ook tot meer regionale werkgelegenheid leiden. Omdat de tussenhandel zo beperkt mogelijk wordt gehouden, zullen de prijzen aantrekkelijk zijn. Het plan is om tijdens de Herfstfair in Boxtel – zondag 6 oktober – naar buiten te treden met de coöperatieplannen en dan tevens leden te werven.

Gewerkt wordt aan een film die een goede impressie geeft van het reeds ruime aanbod van producten in de regio rond Boxtel, ruwweg Het Groene Woud. Het is de bedoeling dat deze film op 6 oktober in première gaat. Belangstellenden voor de nieuwe coöperatie kunnen zich melden bij Geert van de Veer via: g.vd.veer@hotmail.com.

Lees verder >> TT Boxtel organiseert vers voedsel uit de regio…

Lokale Schoonheid Zwolle 2011

Op 26 mei vind het Lokale Schoonheid Festival in Wageningen plaats. Lokale Schoonheid is een stichting met als doel lokale initiatieven die de wereld een stukje mooier maken bij elkaar te brengen en hun impact te vergroten. Ieder mens heeft specifieke kwaliteiten en kan bijdragen aan een open, gelijkwaardige en duurzame samenleving. Lokale Schoonheid nodigt mensen uit hun eigen schoonheid te laten zien. En dat werkt! De vruchten van deze co-creatieve aanpak kunt u beleven op evenementen in steeds wisselende plaatsen in Nederland.

In samenwerking met lokale,  inspirerende organisaties, waaronder dit keer TT Vallei,  met duurzame ondernemers en met kunstenaars. Evenementen die de bezoekers prikkelen, plezier en zin geven om over te gaan naar een mooie en duurzame samenleving. Als uitdrukking van een open, gelijkwaardige en duurzame samenleving.

Visie

“Als mens zijn wij in staat om ons eigen leven vorm te geven, om een stukje aarde te creëren waar we “ons ding” kunnen doen, in verbinding met onszelf en onze omgeving. Als wij ons verbonden voelen met onszelf en onze omgeving, is het makkelijker om keuzes te maken die goed zijn voor onszelf en de aarde. En daardoor is het makkelijker om open te staan voor duurzame alternatieven.

Om dit te ondersteunen is een gevoel van sociaal geworteld zijn belangrijk. Wij zijn in staat om de plek waar we wonen (in de straat of in de wereld) te ervaren als thuis. Wij zijn in staat om in gemeenschap met elkaar te leven. Dan ontstaat Lokale Schoonheid, als een speelveld. Dit is een speelveld waar iedereen welkom is en waar je zonder schade impact kan hebben in de (jouw) wereld.

Als mens zijn wij in staat om schoonheid te zien en te waarderen. Schoonheid doet iets met hen ons, we worden er rustig, blij, heel (of ….) van. Inspireren, enthousiasmeren en prikkelen, schoonheid laten zien, beleven en zelf creëren. Daarmee maken we een schoonheids-gevoel in onszelf blijvend wakker. Wij denken dat schoonheid een ingang is naar onszelf: naar wie we ten diepste zijn. En vanuit wie we zijn, kunnen we in onze eigen unieke vorm bijdragen aan de wereld. Want iedereen is een lokale schoonheid! En iedere plek biedt jou lokale schoonheid.”

Lees verder >> Festival Lokale Schoonheid in Wageningen op 26 mei…

Twee derde van de zelfstandigen in Nederland heeft niets geregeld voor het inkomensverlies bij arbeidsongeschiktheid. Redenen hiervoor zijn onder meer dat de premies bij verzekeringsmaatschappijen vaak erg hoog zijn. Ook heb je als verzekerde geen invloed op (en inzicht in) hoe het geld wordt besteed of belegd. Zzp’-ers richten steeds vaker broodfondsen op, een soort coöperatieve arbeidsongeschiktheid verzekering (AOV). Deze fondsen illustreren treffend dat probleemoplossend vermogen volop in onze eigen samenleving aanwezig is.

Biba Schoenmaker van Coöperatie De BroodfondsMakers schreef hierover onderstaand stuk voor TT. De BroodfondsMakers begeleiden groepen bij het opzetten van broodfondsen.

De nieuwe economie begint van onderop

Negen jaar geleden ervoeren een groep zelfstandig ondernemers, verenigt in een samenwerkingsverband, aan den lijve hoe kwetsbaar je dan kunt zijn. Sommige ondernemers in ons netwerk waren wel eens ziek en bleken helemaal niets geregeld te hebben voor het tekort aan inkomsten bij arbeidsongeschiktheid. Dat gaf soms grote problemen. Wij zijn toen gaan nadenken over een oplossing om elkaar bij ziekte te kunnen ondersteunen. Na 2 jaar ontwikkelen en praten met deskundigen, rolde daar het broodfonds uit.

Het broodfonds is een vorm van arbeidsongeschiktheidsvoorziening voor zelfstandig ondernemers, gebaseerd op onderlinge steun door een groep. Wanneer je ziek bent ontvang je van de 20 tot 50 deelnemers van je broodfondsgroep een schenking. Ieder lid van je broodfondsgroep stort elke maand een bijdrage op een broodfondsrekening, en daarvan gaan schenkingen naar zieken. Het geld op die broodfondsrekening blijft verder van jezelf. Als je uit een broodfonds stapt, krijg je het geld dat op je rekening staat gewoon mee terug. Boven een bepaald maximum betaal je ook geen maandbijdrage meer.

Nadat het ontwikkeld was, werd het concept meteen in de praktijk gebracht en na 6 jaar en meerdere zieken in de groep later, bleek het een stabiel en robuust systeem te zijn. Inmiddels bestaan er 35 groepen in Nederland, rond de zomer zullen dat 50 zijn.

Het verhaal van Jackie Smeets

Jackie Smeets lid van Broodfonds Nood en Brood kreeg een hersenbloeding. Jackie ontving hierna schenkingen vanuit haar broodfondsgroep: “Ik voelde me eigenlijk wel bezwaard om aanspraak te maken op ons fonds.” Het fonds waar Jackie inzat bestond nog maar kort. Andere broodfondsleden drongen er echter bij Jackie op aan om vooral wel een beroep te doen op het broodfonds, daar was het tenslotte voor opgericht.

Jackie: “ Van alle leden krijg ik maandelijks kleine schenkingen die bij elkaar een bedrag vormen dat ik nodig heb om van te leven en mijn vaste lasten mee te dekken. ” Maar haar mede broodfondsleden steunen haar ook door naast de schenkingen soms een kaartje te sturen, Jackie: “ het afgelopen half jaar zijn we naar elkaar toegegroeid en een echte vriendclub.

Voorbeeld van maandbijdragen en bijbehorende schenkingen die je bij ziekte kunt ontvangen. Iedere groep stelt haar eigen niveaus, waar de individuele ondernemer vervolgens uit kiest:

 Verplichte verzekering voor ondernemers?

Nu er een steeds grotere groep zelfstandigen ontstaat zijn er ook vaker geluiden te horen over een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering. Politici die hiervoor pleiten houden daarbij helaas geen rekening met het feit dat de groep zelfstandigen zeer divers is. Zoals econome en hoogleraar Esther-Mirjam Sent verwoordde in het programma Buitenhof: slechts een klein deel (11%) van de zelfstandigen heeft niet geheel vrijwillig voor het ondernemerschap gekozen. Via hun werkgever zijn zij ontslagen en konden via de achterdeur als zelfstandige weer terugkomen. Voor hen zou het volgens Sent goed zijn om als overheid te kijken naar een aparte regeling.

Het overgrote deel van de ondernemers in Nederland heeft wel bewust gekozen voor het zelfstandig zijn en de bijbehorende (keuze)vrijheden. Het zou beter zijn wanneer ook verzekeraars hun aanbod gaan herzien en vooral: verbeteren en uitbreiden; transparanter, goedkoper en terug naar hoe verzekeren ook bedoelt was: mensen ondersteunen als ze het nodig hebben. Vaak kun je van tevoren niet zien dat wat je bedenkt meer tot gevolg heeft. Dat geldt ook voor het broodfonds.

Het broodfonds is meer dan een collectieve en betaalbare oplossing voor een inkomensprobleem bij ziekte. Zoals te zien is bij het voorbeeld van Jackie Smeets. Een broodfonds kan uitgroeien tot een netwerk van ondernemers die elkaar ook op andere vlakken bijstaan. Omdat je elkaar kent en vertrouwt (belangrijk voor een broodfonds), zie je dat mensen elkaar sneller tips geven, aan opdrachten helpen, samenwerking aangaan of aan preventie doen om ziekte te voorkomen. Zaken die een AOV niet kan bieden.

Biba Schoenmaker – BroodfondsMakers Coöperatie

r

Gelukkig zijn er de laatste jaren steeds meer vrijwilligers die helpen spullen te repareren, en dat doen omdat ze het leuk en/of duurzaam vinden. In Repair Café’s, kringloopwinkels en reparatieclubs. Soms zijn het gepensioneerde top-specialisten, meestal gepassioneerde hobbyisten, die niet alle vakkennis in huis hebben.

Repair Café Nederland heeft sinds een paar manden een forum op haar website geopend, waarop de honderden reparateurs die aan Repair Café ‘s meedoen, informatie en tips kunnen uitwisselen. De behoefte is groot en het forum groeit als kool. En onlangs is de eerste ‘Spoedcursus voor reparateurs‘ georganiseerd, met succes. Zo leert Nederland weer de kunst van het repareren.

De voorloper was de studiedag vorig jaar bij het afscheid van de Twaalf Ambachten, waar Repair Café het stokje van hun overnam. Op deze dag  hield elektrotechnicus en natuurkundige ir. René Kragt een unieke voordracht. Hij opende het voor niet-professionelen vaak slecht toegankelijke gebied van de moderne elektrotechniek en elektronica. In Repair Café’s zijn 2/3e vd reparaties aan elektronische apparaten, dus leek het mij de moeite waard hier over te publiceren.

Met dank aan René Kragt, Repair Café NL en de,
vorig jaar opgeheven, Twaalf Ambachten

Hoever ga je met repareren?

René begon met een gewetensvraag aan de vrijwilliger: hoever denk je te kunnen gaan? Je wilt best een grammofoon van enkele tientallen jaren oud repareren, maar wat doe je met een MP3 speler? En kun je er wel genoeg tijd voor uittrekken, eerst voor onderzoek en vervolgens voor de reparatie zelf? En waarom doe je het? Zie je het als een vriendendienst of voel je wel degelijk ook een inspanningsverplichting – je hebt je immers als vrijwilliger aangemeld! En je weet dat er een kans op verslechtering bestaat: “nu doet hij het helemaal niet meer”.

Je doet dit werk gratis, maar ben je ook verzekerd voor wettelijke aansprakelijkheid? Op het innameformulier van je club moet de aansprakelijkheid bij gratis reparaties natuurlijk worden afgewezen, maar de veiligheid moet gewaarborgd zijn! Dus mogen er nooit veranderingen in de originele functies van apparatuur worden aangebracht!

René geeft allereerst concrete veiligheidsaanwijzingen voor de reparateur zelf. Zo moet het stopcontact in de werkplaats voorzien zijn van een lichte, liefst automatische zekering van niet meer dan 1 ampére. Nog belangrijker is een aardlekschakelaar van hooguit 30 mA, beter nog 10 mA. Het tafel- of werkbankblad mag nooit geleidend zijn. Een scheidingstransformator of nog mooier: een gescheiden regeltransformator (variac) in de stroomvoorziening opnemen.

De gevaarlijkste apparaten om te repareren zijn televisies met beeldbuis en magnetrons (hoge voltages en straling) en het advies is om deze nooit werkend te repareren. Dan volgen tientallen tips voor allerlei soort reparaties, witgoed, bruingoed (woonkamerelektronica), desktops en laptops, apparaten met accu’s (ook hoe deze door betere te vervangen en bijzondere laadtechnieken).

Deze presentatie kun je geheel lezen op de website van Twaalf Ambachten via deze link: Repareren van elektrische apparaten

En verder zijn er heel wat website waar je nog van veel meer info kunt vinden zoals deze

Websites

Onderdelen

• www.onderdelenstraat.nl
• www.onderdeelexpres.nl
• www.onderdelenthuisbezorgd.nl
• www.digisellers.nl
• www.onlineonderdelenshop.nl
• www.europart.nl
• www.onderdelenexpert.nl
• www.onderdeel-bestellen.nl
• www.datrepareerikzelfwel.nl
• www.123onderdelen.be

Tips en inspiratie

• www.repaircafe.nl/forum/
• www.ifixit.com
• www.platform21.nl/page/4394/nl
• www.klusidee.nl/forum/
• www.doehetzelven.nl
• www.lowtechmagazine.be

De Waard is landbouwkundig ingenieur en stuitte zo’n 20 jaar geleden, al bomen plantend,  in Andalusië op het fenomeen Permacultuur. Dat werd de praktijk waarin hij al zijn inzicht in de vitaliteit, diversiteit en samenhang van  ecosystemen, zag samenkomen. Na een lange reis langs bronnen en pioniers  downunder en in Azië,  timmert hij nu in Nederland aan de weg.

In 1996 schreef hij het eerste standaardboek voor permacultuur in Nederland:  ‘Tuinen van Overvloed’.  Achteraf bezien een jaar of tien te vroeg. In 2011/2012 verscheen het opnieuw, nu bij Uitgeverij Jan van Arkel. Na een studie in de transpersoonlijke psychologie, komt in het boek Spirituele Crises, het innerlijke landschap aan de beurt als factor in de Grote Transitie.

Op ons dooie akkertje

De verleiding is groot om m’n blog te openen met een grote filosofische uitspraak, of liever nog met een hele serie – wanneer ik niet zou kunnen kiezen. Maar een podium voor diepzinnig-intellectuele gymnastiek hoeft dit niet te worden; liever een plek waar een aantal heuse grondslagen herkenbaar blijven in de ruis. Grondslagen die we collectief zo pijnlijk diepgaand voor lief zijn gaan nemen, dat we ze in verbijstering opnieuw aan het ontdekken zijn.

En dat is werkelijk geen dag te vroeg. Want dit gaat over de grond onder onze voeten, en vooral over dat flinterdunne opperhuidje van de Aarde dat we bodem noemen. Dat ons als bewoners van het vaste land ‘t leeuwendeel van ons voedsel zou kunnen geven – met hoevelen we ook zijn.

Welnu, die bodem is zwaar ziek, en op verschillende manieren uitgeput. Door jarenlange mishandeling. Niet zozeer uit kwaaie wil maar, zoals schade en schande ons inmiddels doen beseffen, uit volharding in stompzinnigheid. Stomp-zinnig: niet in staat, of bereid, om signalen op te vangen, te zien, te horen, te lezen. Olie-dom: vereenzelvigd met het waanidee dat de fossiele bronnen eeuwig blijven spuiten, stromen en schuiven, en voor 9 miljard mensen vast nog wel blikjes en pakjes astronautenvoer zouden kunnen opleveren.

Regio Zutphen vanuit de trein, 17 mei 2012. Slootkanten, bermen, bosjes – alles is uitbundig groen.
Behalve de akkers. Hier gaat iets heel erg fout.

Bodem is een levend organisme

Wat aansporing om de bodem te herontdekken als levend organisme; zinniger kan ik dit niet maken. ‘Wilde’ bodem is een onwaarschijnlijk feest van duizenden en duizenden levensvormen die op nog veel meer manieren functionele relaties met elkaar onderhouden, en hun danspasjes op ieder moment in andere combinaties zetten. Net zoals in een natuurlijk bos, bijvoorbeeld: het geheel blijft bestaan omdat alles erin samenhangt. Een natuurlijk bos is samenhang. Bodem: zelfde liedje. Als we dat geheel uit elkaar gaan lopen pluizen, eenzijdig gaan voeren, de verkeerde dingen gaan voeren, vergiftigen, platrijden, en met elke ploeggang overhoop halen – ja, dan is dat dansje niet vol te houden, hoe graag alle poppetjes in die hossende menigte dat ook zouden willen.

Is het leven van zichzelf ‘complex’? Nee natuurlijk niet. Het leven leeft gewoon. Het wordt pas ‘complex’ wanneer wij het op onze mentale snijtafel leggen, en tot object van ons denkwerk maken. En dat doen we zodra we er iets mee te schaften willen hebben – best logisch, als het om voedsel gaat. En verdomd, dan zitten we al gauw met een buitengemeen complex verhaal – vanwege al die verschillende levensvormen, en dan nog eens al die relaties daartussen. Hartstikke lastig. We maken het liever iets minder complex. En dat is aardig aan het lukken.

Twee ecosystemen: grasland en bos

Grofweg zijn er op land twee hoofdcategorieën van natuurlijke ecosystemen: grasland en bos. Onder beide bouwt zich bodem op. Een deel van de koolstof die door planten uit de lucht wordt vastgelegd, komt na hun sterven duurzaam in de bodem terecht, als deel van dat enorme, organische, grillige moleculaire complex dat humus heet. En humus is de bankrekening van de bodem. Zelf niet in water oplosbaar, biedt het houvast aan voedingsstoffen – mineralen – die anders gemakkelijk zouden uitspoelen en via ondergronds water buiten bereik zouden raken, op weg naar de oceaan. Nu blijven ze op deze langlopende rekening staan, totdat een plant ze daarvan opneemt.

Verder heeft een levende, humeuze bodem typisch een korrelige structuur. Daarin is ruimte voor water en lucht – levensvoorwaarden voor alle grotere, maar ook microscopisch kleine organismen. Zo is ‘lucht in de bodem’ dan ook een kwestie van grotere, maar ook microscopisch kleine gangetjes – niet iets om de trekker bij te halen en die kluiten eens lekker mee te keren.

Net zo is ‘water in de bodem’ vooral een kwestie van vocht, dat wederom in microscopisch kleine holtes aan bodemdeeltjes plakt, en daar gemengd met mineralen opneembaar is voor plantenwortels. En dan is het nog zo dat humus, en het diverse, dansende bodemleven dat daar bijhoort, de basis vormt voor gezonde, resistente planten, en dus veerkrachtige ecosystemen.

Veel complexer dan dit hoeven we het niet te maken. Er speelt zich nog onvoorstelbaar veel af dat we niet weten, maar in grote lijnen zit het bodemverhaal zo in elkaar. Een rijkdom die we zo voor lief zijn gaan nemen dat deze als referentiekader praktisch volledig uit beeld verdwenen is. Niet zo best, want ziet: door de ‘complexe’ werkelijkheid systematisch te versnipperen en blind voor het geheel maar wat aan te modderen met onderdelen – zoals het recente alarm over regenwormen, en de eerdere ‘oplossing’ voor zure regen door mestinjectie – bevinden we ons vroeg of laat precies in het scenario waarvoor al die tijd als uitgangspunt al gold: de bodem is een dooie boel, die slechts met allerhande kostbare industriële inputs en vormen van geweld zover te krijgen is dat hij iets eetbaars voor ons ophoest.

Agro-industrie destijds aangejaagd vanuit mindset rond ‘oorlog’

Het is griezelig om te lezen hoe de prille agro-industrie destijds is aangejaagd vanuit een mindset die op ‘oorlog’ stond. Twee factoren springen er voor mij uit: de internationaal erkende urgentie om monden te kunnen blijven voeden, en – grimmiger – het technologische succes van de oorlogsindustrie om stikstof uit de lucht vast te leggen – voor explosieven, maar hoera, ook voor kunstmestkorrels. Details van hoe in industrie, onderzoek en beleid binnen één generatie tijd een steeds verder vernauwd bewustzijn de boventoon ging voeren, zijn ruimschoots te vinden in Down to Earth, het proefschrift van Jozef Visser uit 2010. Daarin maakt hij pijnlijk zichtbaar hoe alle besef van samenhang tussen bodem, bodemleven en planten verloren ging, zodat slechts de fragmenten daaruit het decor gingen vormen.

Lees verder >> ‘Op ons dooie akkertje’ – Fransjan de Waard…

Zwaartekracht batterij

De variabele stroomproductie van zonnepanelen en windmolens is momenteel de achillespees van duurzame, lokale energie. Het is een welkom excuus voor centraal elektronisch toezicht (slimme meters en smartgrid ) op het energieverbruik- en de opwek. De fossiele energiesector gebruikt het als argument om financiële steun van de overheid af te dwingen, voor hun stijgende exploitatieverliezen…

De overgang naar een robuust en decentraal duurzaam energie netwerk, staat of valt de komende jaren met de invoering van slimme opslagmethoden voor de lokaal opgewekte duurzame stroom. Op veel plekken op de wereld wordt hier al hard aan gewerkt en gelukkig wordt er naast de chemische batterijen, ook gekeken naar geheel andere oplossingen. Ik heb hier een tijd geleden een overzicht van artikelen uit Trouw (Vincent wil Zon) over gemaakt: Zonne-energie opslaan in decentraal netwerk. En nu komt Low-Tech magazine met een prachtige special, waarvan hieronder de intro.

met dank aan Vincent Dekker
en Low Tech Magazine,
Adri Ros

De mechanische batterij: duurzame energie opslaan met de zwaartekracht

Zonnepanelen en windturbines leveren elektriciteit op die veel duurzamer is dan de elektriciteit van fossiele brandstoffen of van kernenergie. Maar we hebben nog geen duurzame manier gevonden om die energie ook op te slaan. Dat is nochtans essentieel, want in tegenstellling tot fossiele brandstoffen en atoomenergie zijn hernieuwbare energiebronnen niet op afroep beschikbaar.

In dit artikel verkennen we een eerste mogelijkheid van energieopslag: de mechanische batterij. Energie opslaan als zwaartekracht werkt met bestaande technologie en is geheel onschadelijk voor mens en milieu. Een aantal recente innovaties opent nieuwe mogelijkheden. Maar de nabijheid van een bergketen is wel handig, zoniet komen er grote bouwwerken aan te pas.

Het kan in principe ook thuis, bijvoorbeeld in combinatie met de zonnepanelen op het dak. Maar zelfs als we 50 keer minder elektriciteit zouden verbruiken dan vandaag, dan nog zou een mechanische batterij een aanzienlijk deel van het huis innemen.

De energiedensiteit van de zwaartekracht is zeer laag in vergelijking met andere vormen van energieopslag. Als we de energie uit een typische AA-batterij (3 watt-uur) willen opslaan door middel van de zwaartekracht, dan zouden we een gewicht van honderd kilogram tien meter hoog moeten optillen. De energie die door de zwaartekracht kan worden opgeslagen, kan als volgt worden berekend:

massa x hoogte x zwaartekracht (10 m/s2) = energie in Joule.

Een massa van 1 ton (één kubieke meter water) op een hoogte van 10 meter geeft een potentiële energie van 100.000 Joule, of 27 watt-uur. Daar kan je ongeveer een uur lang een laptop of een ouderwetse gloeilamp mee laten werken. Dat is veel moeite voor weinig energie, maar toch wordt de zwaartekracht succesvol gebruikt om energie op te slaan, zowel op kleine als op grote schaal.

Pompcentrales

Waterreservoir pompcentrale in Duitsland

Eerst de grote schaal. Een pompcentrale is al meer dan honderd jaar de meest efficiënte en economische methode voor het opslaan van elektriciteit. Het werkingsprincipe is gebaseerd op de zwaartekracht. Als er veel wind of zon is, dan kan het overschot aan hernieuwbare energie worden gebruikt om water van een lager naar een hoger gelegen spaarbekken te pompen. Volgt er een periode van windstilte of duisternis, dan worden de sluizen opengezet en drijft het vallende water generatoren aan.

De eerste pompcentrales werd gebouwd aan het einde van de negentiende eeuw en vandaag zijn ze goed voor zowat 99 procent van de opslag van elektriciteit wereldwijd (in totaal ongeveer 127 gigawatt-uur).

Het probleem is dat pompcentrales niet overal kunnen worden gebouwd. Omdat de energiedensiteit van water beperkt is, kan de methode alleen maar werken met twee grote plassen water en een groot verschil in hoogte. Pompcentrales hebben dus veel plaats nodig en kunnen alleen maar rendabel gebouwd worden in de bergen. Bovendien zijn zelfs daar zowat alle geschikte locaties al ingenomen.

Een mechanische batterij voor vlak land

Maar de zwaartekracht kan ook in vlakke regio’s gebruikt worden. Eén manier is het benutten van het hoogteverschil met een ondergronds waterreservoir, bijvoorbeeld een leeg gasveld of een uitgeputte mijn. Het principe is verder gelijk aan dat van een gewone pompcentrale. Maar daarmee is het systeem wel afhankelijk van bepaalde geografische omstandigheden ter plekke.

De zogenaamde “energie-eilanden” (of “valmeercentrales”), die zowel in Nederland als in België werden voorgesteld, kennen dit probleem niet. Er wordt een eiland gebouwd in de zee, met daarin een groot meer. Bij een overschot aan elektriciteit wordt zeewater uit het meer in de omringende zee gepompt, bij een tekort stroomt zeewater het meer in terwijl een generator wordt aangedreven. Dit idee gaat uiteraard goed samen met windturbines op zee.

Lees verder >> De mechanische batterij: duurzame energie opslaan met de zwaartekracht…

Terwijl de gehavende Europese Unie zich moeizaam door een vijfde crisisjaar heen ploetert, keren ondernemende Grieken deze Unie de rug toe en gaan terug naar het platteland. Naar hun (groot)ouders die er tientallen jaren waren achter gebleven, trouw aan hun land en dieren en het boerenberoep waardig in leven hielden. Tot verbazing van velen, niet in het minst die van de thuiskeerders, hebben ze het er beter naar de zin dan gedacht! Het landwerk is weliswaar zwaar, maar ook bevredigend en het dagelijkse contact met de natuur en de seizoenen, blijkt een bron van geluk en tevredenheid.

De thuiskeerders nemen nieuwe, frisse ideeën mee naar het van oudsher behoudende platteland. Innovaties komen van de grond richting ecologisch en zelfvoorzienend. Lokale markten ontstaan met eigen munt- of kredietsystemen: “No cash, no tax” en “we have everything to live from, around us”.

Het lijkt erop dat de Grieken ongeveer dezelfde antwoorden vinden als Transition Towns. En het actuele bewijs gaan leveren hoe burgers een zware crisis , zoals de koude sanering van de Griekse economie, overleven kunnen.

Een veelzeggende documentaire in opdracht van het programma ‘People and Power’ op het televisienetwerk Al Jazeera.

Documentaire over mens, natuur en de verbinding

Ondanks onze enorme technologische mogelijkheden en wetenschappelijke kennis slaagt de mens er niet in de milieu- en klimaatcrisis écht op te lossen. Hoe komt dat? Die vraag vormt het startpunt voor de ‘Hart en Ziel’ filmdocumentaire ‘Een nieuw verhaal voor de aarde’. Veertig vrijwilligers uit o.a. TT Boxtel en TT Tilburg hebben samen met David Andreae vorig jaar aan de documentaire gemaakt. De basis is het gedachtegoed van cultuurhistoricus Thomas Berry (VS, 1914-2009). Zijn centrale stelling is dat de mens al eeuwenlang geen eenheid meer vormt met de Aarde.

Thomas Berry stelde dat religie, filosofie en wetenschap over het algemeen weinig zorg tonen voor de natuur. Daarom is er een nieuw verhaal voor de Aarde nodig, waarin de rol van de mens in een breder perspectief geplaatst wordt als medeverantwoordelijk voor de evolutie. De documentaire maakt een reis langs nieuwe inzichten uit de filosofie, de wetenschap en de spirituele tradities.

Regisseur David Andreae: “Vooral in de afgelopen 200 jaar is de Aarde door de industrialisatie flink beschadigd. Wat zijn daarvan de achterliggende oorzaken en welke denkbeelden kunnen ons helpen om te komen tot verandering, vooral met het oog op onze kleinkinderen? Daar wilde ik een inspirerend antwoord op zoeken en dat is uiteindelijk deze film geworden”.

De documentaire bevat interviews, animaties, natuuropnamen, poëzie en dans. Ze werd enthousiast ontvangen in Boxtel tijdens drie voorstellingen in november 2012 en is vertoond op Omroep Dommelland.

Bestellen: Stuur een email naar davidan@kpnmail.nl met naam en adres. Maak het bedrag over naar D. Andreae, Boxtel, Triodos bank, rekening 2023 9497 42 (IBAN: NL60 TRIO 2023 9497 42)

Dvd 2013, Nederlandstalig, 53 minuten, formaat 16:9
Prijs €9,00; €1,50 verzendkosten (gratis bezorgd binnen de gemeente Boxtel)

Lees verder >> Documentaire ‘Een nieuw verhaal voor de Aarde’ van David Andreae…

Dat systeem kan van alles zijn: Van internet tot aan een landschap, van transportnetwerken tot aan lokale volkstuinen, van het menselijk lichaam tot aan een buurt of stad. De opkomst van het veerkrachtdenken, is onder meer een reactie op de economische ontwikkeling de laatste vijftig jaar, die mens en maatschappij  steeds afhankelijker en kwetsbaarder heeft gemaakt. Er is maar voor drie dagen voedsel in de supermarkten, en dan hebben we niets meer. De treinen rijden op tijd, totdat er herfstblaadjes vallen. Mensen kunnen dagenlang niet elektronisch betalen, door storing in computers.

Animatie over drie niveaus van veerkracht: Persoonlijk, Gemeenschappelijk, Planetair

Huidig systemen slecht bestand tegen grote veranderingen

We gaan de komende tientallen jaren veel golven van grote verandering meemaken. Ze zijn het gevolg van negatieve escalaties in de fundamentele processen van de aarde. Te weten de klimaatverandering en het schaars worden van fossiele grondstoffen, energie, gezond voedsel en biodiversiteit. Dat krijgt zijn weerslag in het hierop drijvende economisch  en maatschappelijk stelsel van de mensheid.

Orkaan Katrina

Tot nu toe bepaalde de soort bedreiging het ontwerp van onze verdediging, wat op zich logisch is. Door multinationals is op basis van goedkope olie en goedkope arbeidskrachten, een globaal economisch systeem gebouwd met enorme afhankelijkheden. Dat systeem wordt steeds kwetsbaarder voor storingen en treft steeds meer mensen. Neem New Orleans na de orkaan Katrina, de kernramp in Fukushima of de crisis van de bankenwereld in 2008. Systemen die werden gezien als degelijk, met alles was rekening gehouden. Waarom ging het dan toch zo mis? Een paar dingen vallen op:

• Er was sprake was van een naar verhouding grote schok cq storing
• Er was veel afhankelijk van andere systemen die eveneens  werden getroffen
• Men had de schok niet verwacht of voorzien

Na elke ramp kwamen experts verbijsterd met hetzelfde excuus: “we waren uitstekend voorbereid, maar we hadden  x of y gewoon niet voor mogelijk gehouden.”

Stel nu eens dat we niet meer denken vanuit alle mogelijke bedreigingen maar er gewoon van uitgaan dat het onverwachte kan gebeuren? Wat minder vreemd is als het lijkt, want hoe vaak loopt iets anders dan je denkt? Het is eigen aan het leven nietwaar, een complex en chaotisch gebeuren. Dus stel dat we besluiten om systemen te ontwerpen die moeten bestand zijn tegen nog onbekende storingen en veranderingen in de toekomst? Ja, dat hebben mensen dus gedaan en zij kwamen uit bij het fenomeen veerkracht. Veerkracht kan rampen niet voorkomen, maar vermindert de gevolgen, de impact.

Hoe ziet veerkracht er dan uit?

Veerkracht is (bio)divers: Als verschillende systemen voor soortgelijke functies zorgen en dus bij uitval van de ander, de functie over kunnen nemen.  Een veerkrachtig energiesysteem bijvoorbeeld, zal bestaan uit modulaire, gelokaliseerde delen met een gevarieerd scala aan bronnen en technologie. Dus niet een paar grote centrales met een stervormig gecentraliseerde kabelsysteem. Op deze manier kunnen andere leveranciers, als ergens iets mis gaat, de energielevering overnemen en de schok opvangen. De problemen beperken zich tot een kleiner gebied, tot minder mensen. Die makkelijker geholpen kunnen worden door omliggende gebieden en mensen. Diversiteit verleent het systeem veerkracht, het kan snel herstellen van een klap, en de klap heeft slechts een beperkte impact.

Veerkracht is ecologisch: Als de systemen elkaar ondersteunen, en op hun beurt in kringloop samenwerken met de natuurlijke ecosystemen . Van schoon (drink)water tot voedingsstoffen voor de gewassen die we eten tot de zuurstof die we inademen. Veerkracht gaat hier over het slim en respectvol samenwerken van menssystemen met ecosystemen. Dat we ecosystemen niet uitputten of hun werking veranderen. Dat we denken en werken in processen over langere tijd en ons niet meer alleen op de korte termijn fixeren.

Neem het gebruik van kunstmest en pesticiden door een boer, wat zo’n vijftig jaar geleden begon. In het begin kon de boer er makkelijk en comfortabel gewassen telen en hoge opbrengsten halen. Bij gebrek aan beter weten, konden de boeren er geen nee tegen zeggen. Na verloop van jaren, moest hij echter steeds meer meststoffen en pesticiden gebruiken. Zijn eenzijdige gewas werd een makkelijke prooi voor allerlei plagen. Veel boeren bereikten het punt dat het land zo uitgeput was,  dat ze het moesten verlaten.

Veerkracht is adaptief, zelflerend: Als de systemen in staat zijn zich snel en gemakkelijk aan te passen aan grote veranderingen. Het is daarvoor ook nodig dat we genoeg veerkrachtige systemen hebben, op alle gebied, tegen de tijd dat het echt moeilijk wordt. En dat we met open kennis werken, zodat we snel kunnen leren. Want dan zullen veerkrachtige systemen het meest profiteren van de nieuwe kansen die zich voordoen en dus het oude systeem van binnenuit veranderen kunnen.

Deze verpopping van de samenleving is een complex proces maar onstopbaar en noodzakelijk, als de oude manieren van werken uitgewerkt zijn en ons niet meer kunnen helpen. Daarom bouwen we nu al aan veerkrachtige systemen en trainen we onszelf om veerkrachtiger te worden. Hoe meer projecten, hoe meer voorbeelden, hoe meer veerkracht er ontstaat, hoe beter dat is voor de transitie van het oude paradigma naar het nieuwe. Vandaar het TT-motto: De veerkracht van de lokale gemeenschap.

Dit is een vertaling van de meer uitgebreide publicatie: What is Resilience and Why Does it Matter?

Peter Polder, oliedeskundige bij Stg. Peakoil Nederland en TT  Nederland, dient hem van repliek: Rob de Wijk moet zijn eigen huiswerk eerst maar eens goed  doen want zijn voortdurende pleidooi voor Europees schaliegas begint zo langzamerhand een beetje emotioneel te worden…

Mythe rond schaliegas

Volgens De Wijk moet Europa meer investeren in haar legers omdat de boom van schaliegas- en schalieolie in de VS er volgens hem toe zal leiden dat de Amerikanen zich minder gaan bemoeien met het Midden-Oosten. Europa zal zijn eigen boontjes moeten doppen en zelf de toegang tot olie en gas moeten kunnen afdwingen.

De Wijk bouwt daarmee aan een populaire mythe. De mythe dat de VS onafhankelijk zullen worden van buitenlandse olie en het zwarte goud voortaan uit eigen bodem zullen fracken. En de fabel dat dit de Amerikanen immuun zou maken voor wat er in de rest van de olie-industrie gebeurt. Droombeelden van olieverslaafde lieden die niet onderbouwd kunnen worden door data. Europa zou er beter aan doen in te zetten op duurzame energie van eigen bodem in plaats van de steeds riskantere en steeds grotere afhankelijkheid van olie en (schalie-)gas.

Schaliegas maakt VS niet onafhankelijk van olie-import

Op de allereerste plaats: de VS worden niet onafhankelijk van olie-import. Op dit moment bedraagt die import 11.4 miljoen vaten per dag op een gebruik van 18.8 miljoen vaten. In een realistisch scenario bereikt de schalieolieproductie in de VS een niveau van een 2,3 miljoen vaten per dag rond 2015 om daarna weer sterk te dalen. De schalieoliegebieden in de VS zijn beperkt van omvang en de gemiddelde boorput binnen 24 maanden zo goed als uitgeput. De olieboom, hoe indrukwekkend ook,  zal van korte duur zijn, zeker omdat de dalende productie van ‘normale’ olie in Alaska en de Golf van Mexico de nettowinst van de schalieolie boom langzaam uitholt.

Ook de hype rond schaliegas loopt in de VS op zijn eind. De aardgasprijs in de VS is in een jaar verdubbeld, maar nog steeds ver verwijderd van de kostprijs van deze dure vorm van gaswinning. Door dat steeds meer schaliegasbedrijven in de problemen raken en investeringen worden terug geschroefd is de productie gestagneerd en het aantal boringen gedaald. En ook hier bestaat de helft van de aardgasproductie uit nog steeds dalende conventionele aardgaswinning.

Schaliegasproduktie niet groter dan produktiedaling olie

Daarnaast wordt olie, anders als aardgas, verhandeld op een internationale markt. Het is daar dat de prijs wordt bepaald, en dus zullen de VS altijd de impact voelen van de ontwikkelingen op die internationale oliemarkt. Een markt die gedomineerd wordt door sterk stijgende productiekosten, toenemende schaarste en dus het verviervoudigen van de olieprijs in de afgelopen tien jaar. Ook hier worden de indrukwekkende productiecijfers in de schalieoliegebieden geëvenaard door de even indrukwekkende productiedaling in bijvoorbeeld de Noordzee en Mexico.

De olie-industrie heeft zijn hoop op groei onder andere gevestigd op peperdure schalieolie buiten de VS, en op Irak. Zo is Shell deze week samen met een door Poetin gecontroleerd bedrijf begonnen aan een poging de omvangrijke schalie-oliereserves van West-Siberië boven de grond te krijgen. Ongetwijfeld beseffend dat Poetin ditmaal de voorwaarden bepaalt.

Ook probeert het bedrijf samen met een Iraaks staatsbedrijf en ExxonMobil een van de grootste olievelden ter wereld, in het zuiden van Irak, te gelde te maken. En ondervindt daar aan den lijve dat de Amerikaanse invasie er een chaotische en instabiele situatie heeft achtergelaten. De conflicten met het semi-autonome Koerdistan, en tussen sjiieten en soennieten, de inmenging van buurlanden in deze conflicten en de steeds grotere dreiging dat de Syrische burgeroorlog overslaat bedreigen de wankele vrede in Irak. Het Internationaal Energie Agentschap waarschuwt al jaren dat een nieuwe burgeroorlog in Irak de wereld zal opzadelen met een acute oliecrisis.

Schaliegas Europa niet hetzelfde als in VS

In Europa wil schaliegas niet echt vlotten. Dat heeft niet alleen te maken met milieuorganisaties die de enorme milieuschade die deze vorm van olie- en gaswinning met zich mee brengt willen voorkomen. Het is ook simpelweg een feit dat fracking in Europa vanwege de veel geringere reserves en lastige geologische situatie vele malen duurder is als in de VS. Ook in pro schaliegas land Polen hebben verschillende bedrijven het bijltje er al bij neer gelegd. Goedkoop en overvloedig Europees schaliegas is een fabeltje.

Dat de geopolitieke verhoudingen aan het schuiven zijn heeft De Wijk goed gezien. Maar dat heeft meer te maken met het onvermogen van de Amerikanen om met militaire of andere middelen grip te krijgen op olieproducerende regio’s elders dan met Amerikaanse schalieolie. En met verschuivende machtsverhoudingen op de oliemarkt waar westerse olieconsumenten steeds minder, en niet-westerse olieproducenten steeds meer domineren. Het enige risico is dat de schalieolieboom oplevert is dat het Westerse politici de valse hoop biedt dat olie ooit weer goedkoop en van eigen bodem zal zijn.

Leger Europa kan rol van VS niet overnemen

Bovendien, wat wil De Wijk doen? Nederlandse troepen de Iraakse olievelden van Shell laten bewaken? De EU vragen Poetin onder de duim te houden? Of zich mengen in de strijd om de laatste druppel goedkope olie? Roepen om meer soldaten klinkt stoer, maar getuigt van weinig realiteitszin. Zowel onze veiligheid als onze energievoorziening is er niet mee geholpen.

Ondertussen wordt Europa met de dag afhankelijker van olie uit Rusland, Noord Afrika en het Midden-Oosten. Een rekening van 42 miljard euro per jaar allen al voor Nederland (!) berekende Vincent van der Vinne onlangs.   Onze enige strategische optie is breken met onze olieverslaving en werken aan een alternatief van eigen bodem. Ik snap dat dit voor sommigen een angstwekkend toekomstscenario is. Het betekent breken met het oude vertrouwde duo olie en gas. Het betekend ook de moed hebben om met vallen en opstaan de inderdaad onzekere weg van duurzame energie te bewandelen. Misschien dat dit de emotie is die De Wijk zo vreest?

Enkele recente artikelen rond Schaliegas

• Discussieer zonder emoties en op basis van feiten over schaliegas – Rob de Wijk
• Een rekening van 42 miljard – Vincent van der Vinne
• De schaliegasbubbel – Hans Groen
• Schalie revolutie een zeepbel? – Peter Polder
• Docu Gasland over leven in Amerikaanse fracking-gebieden – VPRO